● POCZUJ MOC HISTORII
HISTORYCZNO -
KULTUROWO - PRZYRODNICZY
NATURA
Stare Juchy wraz z okolicą leżą w centralnej części Pojezierza Ełckiego – na Pojezierzu Łaśmiadzkim, zwanym też Pojezierzem Ełckim Właściwym. Tutejszy krajobraz to efekt działalności lodowca podczas ostatniej fazy zlodowacenia bałtyckiego (północno-polskiego), która zakończyła się około 14 tysięcy lat temu. Topniejący lądolód skandynawski pozostawił po sobie liczne formy terenowe, wśród których najczęściej dostrzegalne są różnego typu jeziora i jeziorka. Geomorfolodzy wyróżniają ponadto wzgórza morenowe, sandry, ozy, kemy etc.
„Pamiątkami” po lodowcu są również liczące kilkaset metrów grubości warstwy skał osadowych. Lokalnie zawierają one także duże ilości kamieni. Wojciech Kętrzyński, wybitny badacz dziejów Mazur pisał: „Kamień na kamieniu, pod kamieniem kamień, a na tych kamieniach znowu kamień, kamień”. Natomiast Melchior Wańkowicz, znany polski reportażysta, w książce „Na tropach Smętka” zanotował: „Dowcip ludowy dzieli Mazury na kamieniste (pod Orzyszem), garbate (pod Gołdapią) i piaszczyste – […] pod Szczytnem”. Tak więc Stare Juchy leżą na pograniczu Mazur „kamienistych” i „garbatych”.
Polodowcowy krajobraz początkowo porastała tundra, która wraz z ocieplaniem klimatu zastąpiona została lasami typu tajgi, a z czasem lasami mieszanymi. Każdej z tych formacji roślinnych towarzyszył nieco inny świat zwierzęcy.
W mazurskim krajobrazie na szczególną uwagę zasługują duże głazy narzutowe, które uznawane są za pomniki przyrody. Jednym z nich jest juski głaz leżący na obrzeżach lasu za dawnym majątkiem ziemskim. Jest wielką bryłą szarego granitoidu o obwodzie około 10,6 m. Jego wymiary: długość 4,5 m, szerokość 2,25 m, wysokość ponad powierzchnię gruntu 1,4 m.
Literatura:
Jan Kawecki, Stare Juchy (500 lat osady), Białystok, Ełk 1966.
Wojciech Kętrzyński, Szkice, oprac. i wstęp Andrzej Wakar, Olsztyn 1984.
Jerzy Kondracki, Polska północno-wschodnia, Warszawa 1972.
Jan Panfil, Pojezierze Mazurskie, Warszawa 1985.
Alicja Szarzyńska, Piotr Ziółkowski, Skandynawskie dary. Głazy narzutowe Warmii i Mazur, Olsztyn 2012.
Melchior Wańkowicz, Na tropach Smętka, Warszawa [1937].
TRASA STARE JUCHY
i zapoznaj się
z jego
HISTORIĄ!
poznawczych