Najstarsze ślady obecności człowieka w okolicach Starych Juch znane są już z późnego paleolitu (około 14 tysięcy lat temu). Jedno ze stanowisk łowców i zbieraczy z epoki kamienia znane było z dużej wyspy na jeziorze Jędzelewo. Trzy krzemienne zabytki w 1916 r. trafiły do muzeum w ówczesnym Lecu/Lötzen (dzisiejszym Giżycku), a później zostały przekazane do Prussia Museum w Królewcu/Königsbergu (Kaliningradzie). Na szczególną uwagę zasługuje mały kościany harpun z zadziorami, który został znaleziony na początku lat trzydziestych XX w. podczas pogłębiania rzeki Gawlik (na wysokości Nowych Juch). Datowano go na epokę kamienia i opublikowano w pierwszej monografii archeologicznej Prus Wschodnich.
Z okolic Starych Juch znane były znaleziska kamiennych toporków i siekier z neolitu (młodszej epoki kamienia).
Szczególną sławę okolicy przyniosły nawodziska, odkryte w XIX w. w okolicach Skomacka Wielkiego (jeziora Orzyskie, Czarne i Tulewo) i Szczecinowa (jezioro Szostak). Były to relikty sztucznych wysp, zasiedlanych we wczesnej epoce żelaza (około 2500 lat temu). Z tego samego okresu pochodziły kurhany – kamienno-ziemne grobowce. Znane były one m.in. z Gorła, Grabnika, Kaltek, Skomacka Wielkiego i Starych Juch.
Inne stanowiska archeologiczne wzmiankowano m.in. w Orzechowie i Skomacku Wielkim (cmentarzyska ciałopalne z okresu wpływów rzymskich), Gorłówku, Ostrowie, Rogalach i Starych Juchach (grodziska).
Niemałą sensacją stało się odkrycie w piwnicy juskiego kupca Karla Geydana skarbu dwustu srebrnych monet z lat 1658–1675. Część z nich trafiła w 1916 r. do muzeum w Lecu.
Ciekawostką jest to, że członkiem królewieckiego Towarzystwa Miłośników Starożytności „Prussia” był pastor Johann Gawlick (*1832, +1916), juski proboszcz w latach 1877–1897. Być może to za jego sprawą powstała rekonstrukcja kurhanowej skrzyni kamiennej z wczesnej epoki żelaza. Ustawiono ją na niewielkim pagórku nad rzeką, vis a vis plebanii, w miejscu gdzie obecnie znajduje się model pszczoły z parku owadów.